Ngành nông nghiệp Việt Nam đang chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên bản đồ xuất khẩu nông sản toàn cầu. Với mục tiêu hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã và đang nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh của các mặt hàng nông sản chủ lực, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, từ đó đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế đất nước. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam đến năm 2026, làm rõ những cơ hội và thách thức đi kèm.
Mục lục
Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chiến lược và chính sách nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế trong ngành nông nghiệp. Quyết định 1684/2015/QĐ-TTg phê duyệt chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn đến năm 2030 là minh chứng rõ nét cho quyết tâm này. Nhờ việc tuân thủ các cam kết quốc tế và tận dụng lợi thế cạnh tranh, nông sản Việt Nam ngày càng khẳng định được chỗ đứng trên thị trường thế giới.
Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản toàn cầu, đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á về kim ngạch xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản liên tục tăng trưởng, góp phần cải thiện cán cân thương mại. Cụ thể, năm 2021 đạt 48,7 tỷ USD và năm 2022 là 53,22 tỷ USD. Có tới 11 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó có 7 mặt hàng đạt trên 3 tỷ USD.
Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam liên tục ghi nhận mức tăng trưởng qua các năm.
Trong cơ cấu xuất khẩu năm 2022, kim ngạch thủy sản có tỷ trọng tăng lên so với các năm trước, với các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra có nhu cầu tiêu dùng và giá bán tăng cao. Bên cạnh đó, phân bón, thức ăn gia súc và nguyên liệu cũng lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD.
Việt Nam sở hữu nhiều loại nông sản có lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Chất lượng sản phẩm ngày càng được chú trọng, hàm lượng chế biến và giá trị gia tăng cũng từng bước được nâng cao. Các sản phẩm sơ chế, chế biến chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch.
Nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đã vươn lên vị trí cao trên thế giới:
Năm 2023, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 5,6 tỷ USD, tăng 66,7% so với năm 2022. Sự tăng trưởng này có sự đóng góp lớn từ việc đẩy mạnh xuất khẩu nông sản việt nam sang trung quốc, EU và Hàn Quốc.
Sầu riêng đã vươn lên chiếm vị trí thứ nhất trong nhóm trái cây xuất khẩu.
Đặc biệt, xuất khẩu sầu riêng đã tăng tới 430% so với năm 2022, chiếm 55,4% tổng trị giá xuất khẩu trái cây, đạt 2,24 tỷ USD. Thanh long, dù vẫn giữ vị trí thứ hai, nhưng tỷ trọng đã giảm so với năm trước.
Gạo Việt Nam đã xuất khẩu 8,1 triệu tấn với kim ngạch 4,7 tỷ USD, tăng 14,4% về lượng và 35,3% về trị giá. Hạt điều đạt 644 nghìn tấn, trị giá trên 3,6 tỷ USD, tăng 24% về lượng và 18,1% về trị giá. Cà phê xuất khẩu đạt 1,6 triệu tấn, kim ngạch hơn 4,2 tỷ USD, mặc dù giảm 8,7% về lượng nhưng lại tăng 4,6% về trị giá.
Thị trường Mỹ luôn là một trong những kênh xuất khẩu quan trọng của nông sản Việt.
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức:
Bên cạnh thách thức, nông sản Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội để phát triển mạnh mẽ:
Việc tham gia sâu rộng vào các Hiệp định thương mại tự do (FTAs) như EVFTA, CPTPP mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường lớn như EU, Nhật Bản, Canada. Các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng.
Hiệp định EVFTA mở ra nhiều cánh cửa cho nông sản Việt Nam tại thị trường EU.
Các thị trường mới nổi và khu vực tiềm năng khác như Hàn Quốc, Philippines, Ấn Độ, Nga và Trung Đông cũng hứa hẹn mang lại những tín hiệu tích cực cho xuất khẩu nông sản việt nam sang eu và các quốc gia khác.
Việc đẩy mạnh chế biến sâu không chỉ giúp gia tăng giá trị sản phẩm mà còn đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường nhập khẩu, giảm thiểu rủi ro về chất lượng và bảo quản. Đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng, xây dựng thương hiệu và phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ giúp nông sản việt nam chinh phục được các thị trường khó tính và duy trì vị thế vững chắc.
Hàn Quốc là một trong những thị trường nhập khẩu nông sản quan trọng của Việt Nam.
Để khai thác tối đa tiềm năng và vượt qua thách thức, ngành nông nghiệp cần tập trung vào các giải pháp chiến lược:
Bằng việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên, xuất khẩu nông sản việt nam sẽ tiếp tục gặt hái thành công, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống nhân dân.
Hiểu rõ các thị trường mục tiêu giúp định hướng chiến lược xuất khẩu hiệu quả.
